Генрых Гайнэ

Егуда бен Галеві

(Jehuda ben Halevy)

Урывак з паэмы

І

“Хай мая рука адсохне

І язык сасмагне ў роце,

Як забуду пра цябе я,

Любы мой Ерусалім!”

Спеў і словы несупынна

Ў галаве маёй раяцца —

Чую, як псалмы выводзіць

Хор мужчынскіх галасоў.

І мне мрояцца даўгія

Пасівелыя бароды:

Дзе тут, прывідныя здані,

Ён, Егуда бен Галеві?

Прывіды знікаюць спешна,

Баязліва сцерагуцца

Слоў жывога чалавека.

Я ж яго пазнаў адразу,

Так, пазнаў яго — па бледным,

Асвячоным думкай твары,

Па вачах, што пазіралі

Пранікнёна і з пакутай.

Не, хутчэй яго пазнаў я

Па загадкавай усмешцы

Гожа зрыфмаваных вуснаў,

Як здараецца ў паэтаў.

Чарадой гады мільгаюць —

З тых часоў, калі Егуда

Нарадзіўся, праляцела

Сем з паловаю стагоддзяў.

У Кастыліі на свет

Ён з’явіўся — у Таледа,

Там дзіцятку залатыя

Хвалі Таха калыхалі.

Пра ягоную духоўнасць

Клапаціўся строгі бацька,

Што заняткі распачаў

З Божай кнігі, скрутка Торы:

Разам з сынам старажытны

Тэкст чытаў — яго квадратны,

Іерагліфічны шрыфт

Старажытныя халдзеі

Вынайшлі ў маленстве свету,

І з тае прычыны ён

Сэрцу кожнага малога

Усміхаецца з даверам.

Гэты вельмі даўні тэкст

Хлопчык вымаўляў старанна,

Мілагучна і распеўна

У манеры старадаўняй.

Мармытаў ён міла словы,

Поўныя гартанных гукаў,

Пералівіста зацягваў

Трэль шалшэлета, бы птушка,

Таргум Онкелас таксама —

Ён напісаны тым простым

Іудзейскім дыялектам,

Што завецца арамейскім.

Ён з гаворкаю прарокаў

Суадносіцца дакладна

Так, як швабская з нямецкай,

Гэты лакфіёль габрэйскі.

Хлопчык рана распачаў

Навучанне. Тыя веды

Ў хуткім часе скарыстаў

Ён у штудыях Талмуда.

Так, дачасна да Талмуда

Бацька далучыў дзіцятка,

А таксама пазнаёміў

З Галахой, вялікай школай

Фехтавання, дзе атлеты

З Вавілона й Пумпедыты

Дыялектыку тачылі

І праводзілі дуэлі.

Хлопчык мог тут навучыцца

Палемічнаму мастацтву,

І пазней яго майстэрства

Праявілася ў “Казары”.

Як з нябёсаў льюць свяцілы

Промні двух адрозных відаў —

Месяца лагодны водбліск,

Сонца жорсткае святло —

Так Талмуд таксама ззяе

Нам сваім святлом дваіста:

Галахой і Агадой.

Першую назваў я школай

Фехтавання, Агаду ж

Параўнаць хачу я з садам,

Садам самым фантастычным,

Ён да іншага падобны —

Той калісьці гэтаксама

Ўзрос на глебе Вавілона,

Сад Семіраміды, што

Называюць восьмым цудам.

Тую слынную царыцу

Гадавалі галубы,

Назаўсёды ёй прывіўшы

Некаторую птушынасць,

І яна не пажадала

Па зямлі хадзіць, як мы,

Сысуны, і загадала

У паветры сад закласці.

На агромністых калонах

Красаваліся лімоны,

Пальмы, кіпарысы, клумбы,

І скульптуры, і фантаны.

Змацавалі ўсё надзейна

Незлічонымі масткамі,

І на іх, як на ліянах,

Важна гушкаліся птушкі —

Птушкі яркія, буйныя,

Поўныя глыбокіх думак,

Ім не важны нейкі чыжык,

Што чырыкае без справы.

Удыхае ў захапленні

Люд духмянае паветра,

Не змяшанае з паскуднай

Тхлінай тленнае зямлі.

Агада — дзіцячых мрояў

Сад, што ўзнесены ў паветра.

Часам юны талмудыст

З сэрцам стомленым, аслаблым

І ачмураным праз сварку —

Важны галахічны дыспут

Пра фатальнае яйцо,

Што кладзе квахтуха ў свята,

Ці пра іншую праблему

Адпаведнага маштабу —

Уцякаў, каб асвяжыцца,

Ў сад квітучай Агады,

Дзе прыгожыя паданні,

Казкі, спевы і легенды

Пра пакутнікаў за веру,

І дасціпныя выслоўі,

І гіпербалы, — у смешны

І чароўны свет, у сад,

У якім усё квітнела й

Красавала чыстай верай.

Так шляхетны дух дзіцяці

Быў захоплены нястрымнай

Ды загадкавай прыгодай,

Шчырай і шчымлівай прагай,

Асалодай таямніцы

І дзівоснаю дрыготкай

Найвялікшага з адкрыццяў,

Што паэзіяй завецца.

Дар і сіла прасвятлення,

Радасці вершаскладання,

Паэтычнае мастацтва

Паланілі розум хлопца.

Так, Егуда бен Галеві

Быў не толькі мудрацом,

А яшчэ і майстрам слова

І праслаўленым паэтам.

Быў ён першым між паэтаў,

Светачам сваёй эпохі,

Ліхтаром свайго народа.

Спеў яго дзівосны, гучны

Слупам вогненнай надзеі

Вёў Ізраіль праз пустыню —

Караван журбы і болю —

Шляхам горкага выгнання.

Чыстым, шчырым, беззаганным

Быў ягоны спеў, такім жа,

Як сама душа паэта,

Бо Гасподзь, яе стварыўшы,

Задаволены сабою,

Вуснамі яе крануўся —

Рэха божае мілосці

Запісаў паэт у вершах.

Божы дар у вершатворстве —

Найвышэйшая каштоўнасць,

Не грашыць яго ўладальнік

Ні ў паэзіі, ні ў прозе.

Мы ж паэта божай ласкай

Клічам геніем, у царстве

Думкі не падсправаздачны

Ён нікому і ніколі,

Толькі Богу, не народу,

Бо ў жыцці, як і ў мастацтве,

Нас народ судзіць не можа —

Ён хіба забіць нас здольны.

пераклад з нямецкай — Ігар Крэбс